Yad Vashem eerbetoon aan heldhaftige Hoornse Gré Visser

Op 3 december 2015 is door de ambassadeur Z.E. Haim Divon van Israël de Yad Vashem onderscheiding uitgereikt aan Gré Visser uit Hoorn. Zij streed voor een betere, socialere wereld. Met gevaar voor eigen leven. Ze zette haar eigen leven op het spel om vele andere levens te kunnen redden. Onder zeer moeilijke (privé)omstandigheden bood zij vele onderduikers een schuilplaats in haar woning aan het Grote Oost 35. Zelfs nadat ze werd opgepakt en maar ternauwernood ontsnapte, nam ze het risico opnieuw om onderduikers te helpen. Wederom met groot gevaar voor eigen leven.

gre ‘Een ander die het moeilijk heeft moet geholpen worden, want iedereen heeft een bestaansrecht.’ – Gré Visser

Grote Oost 35
Greet Visser streed voor een ideaal, een betere, socialere wereld zonder de grote verschillen van armoede of rijkdom. Een wereld zonder oorlog of discriminatie, waarin alle mensen gelijk en solidair zijn met elkaar. Gré vond dat een ander die het moeilijk heeft geholpen moest worden, want iedereen heeft een bestaansrecht. Dit schrijft ze in haar boek ‘Toen was ik Greetje van Hoorn…nu Gré Visser’ waarin ze vertelt over de jaren 1940-1945, dat ze in 2011 op 90-jarige leeftijd schreef. Gré groeide op met deze uitspraken van haar ouders, een vrijdenkersfamilie. Ook haar latere echtgenoot Jan Ruiter (en ook geridderd) kwam uit zo’n familie. Ze ontmoetten elkaar in de Vredesbeweging. In 1936 werd hun huwelijk gesloten. Zoontje Bart werd nog vóór de oorlog geboren en hun zoontje Bob in 1941. Het gezin woonde in Hoorn in een groot huis aan het Grote Oost 35. Ze hadden een bloeiende zaak aan huis in textiel en woninginrichting.

Grote verzet
Het was oorlog. En ook het leven in Hoorn veranderde steeds meer. Het bracht onzekerheid, armoede, angst, wantrouwen, gevoelens van haat, honger, spanning en gevaar. Toch moest het leven doorgaan. Gré had net haar tweede kind gekregen. Ze hadden een zaak, dus ze moest er zijn voor haar kinderen en haar klanten. De huur moest worden betaald. Het huis was groot. Door hun achtergrond was de stap naar het verzet heel logisch. Jan wist zoveel vertrouwen te winnen op het distributiekantoor dat hij vrijelijk over bonkaarten kon beschikken. Deze werden verdeeld over de ondergedoken Joden in de regio en in Noord- en Oost-Nederland. Bij de Februaristaking in 1941 stond Gré vol spanning te kijken hoe deze in Hoorn zou verlopen. Tot haar grote teleurstelling gebeurde er niets. Toen realiseerde ze zich dat ze ‘er klaar voor was’, klaar voor het grote verzet.

‘Wij hebben plaats voor jou’
En dat verzet begon eigenlijk heel simpel. Tussen een zin over het mooie voorjaarsweer en de zin dat haar Jan voor zaken die dag weg was, schreef Gré in haar boek: “Begin april kwam Jan Rot weer eens langs met de vraag of wij de Joodse dokter Mustaaf en zijn vrouw in huis wilden nemen.” En even verderop schreef ze over de Joodse zakenrelatie Soesman die afscheid kwam nemen omdat hij zich met zijn vrouw moest aanmelden voor Westerbork. “Jan zei: dat hoeft niet, kom maar hier met je vrouw, wij hebben wel plaats voor jullie.” Het ging allemaal zo vanzelfsprekend dat er soms wel 16 personen tegelijk in huis waren ondergedoken, jong en oud, maar allemaal onbekend. Net zoals hun afkomst, hun plannen, hun betrouwbaarheid. Gré wist niets van ze, maar bood hulp. Zorgde ervoor dat er te eten was. Regelde persoonsbewijzen, bonkaarten en stempels. Sommigen bleven lang, anderen alleen tot Jan een veilig onderduikadres elders voor ze had gevonden.

grtote oostArrestatie Gré
De achterkant van het huis werd speciaal voor de onderduikers verbouwd en er werd een schuilplaats voor 10 personen gemaakt in twee kasten rondom een schoorsteen. Hoe vanzelfsprekend ook, het viel uiteindelijk toch niet mee. Vaak was het gezellig, maar ook waren er spanningen, soms zelfs zo groot dat iemand wel eens naar een ander onderduikadres moest verhuizen. Ook het gezinsleven werd er niet makkelijker op. Financiële zorgen, een miskraam, een man die zijn eigen plan trekt, zodat de onderduikers meer en meer op Gré neerkwamen. Maar Gré ging door. Op een dag was de dreiging zo groot, dat alle onderduikers het huis moeten verlaten, maar de dag erna kwam Gré terug en hun koffers te pakken en stempels en vervalste papieren te verstoppen. Toen Gré een overhemd wilde afgeven aan een van de onderduikers op zijn nieuwe adres, werd ze opgepakt. Jan dook onder. Het concentratiekamp leek de eindbestemming te moeten zijn, maar Gré stond, zoals altijd, haar ‘mannetje’. Na vijf dagen werd ze onder strenge bewaking naar de Euterpestraat in Amsterdam gebracht. De bewaking was zo zwaar dat de leden van haar verzetsgroep het niet aandurfden om haar te bevrijden. Haar verzonnen verhaal over haar slechte huwelijk en dat ze door haar man gedwongen was om tegen betaling Joodse onderduikers in huis te nemen en dat de spullen bedoeld waren voor de zwarte handel werd door de beruchte Willy Lages geaccepteerd. Hij riep tegen haar: “donder op.” Jan bleef op zijn onderduikadres, maar Gré keerde terug naar huis. En toen de kust veilig was kwamen ook alle onderduikers weer terug. Gré stond er toen helemaal alleen voor, zij het met veel hulp van de vrienden uit het verzet. Een echtscheiding werd in gang gezet. De oorlog ging ook door. Nieuwe onderduikers hadden u nodig en vonden op Grote Oost 35 weer een laatste plaats om heen te gaan.

Ook – eerste vrouwelijke! – Ereburger van Hoorn
Gré is eerder vanwege haar heldhaftige optreden tijdens de Tweede Wereldoorlog ook al benoemd tot ereburger van de gemeente Hoorn. Je kunt het jezelf niet voorstellen, als je een summiere inkijk krijgt in de duistere periode die Gré en haar man doormaakten; in de zorg, de angst, de dagelijkse spanning en de hectiek van de duistere oorlogsjaren. Gré is één van de moedige mensen die weigerden zich te voegen in een regiem dat beschaving, menselijkheid, medemenselijkheid, met voeten trad, te voegen in een systeem dat uit was op vernietiging van bevolkingsgroepen, dat mensen tegen elkaar opzette, en het gemeenschapsdenken verving door een haatdragend wij-zij-denken. Een gevaar dat nog altijd in de wereld, en ook in ons land, rondwaart.

Hoop, niet iedereen is fout
Maar tussen de regels door is het ook een verhaal van de hoop. Het verhaal dat we mensen niet in vakjes mogen indelen. Het waren Nederlandse landwachters die mevrouw Visser arresteerden, het was een onbekende Duitser die zijn rapport zo opstelde dat Aus der Fünten haar het hoofdkwartier in de Euterpestraat uitschopte. Het leert ons dat niet iedereen in het andere kamp fout is. Verhalen als deze van Gré Visser mogen niet verstommen. In Hoorn zijn het ook de verhalen van Miep Gies en – ook op het Grote Oost – Dieuw van Vliet en Aaf Dell, waar wij al eerder over schreven. Het zijn de verhalen die ons tot voorbeeld strekken, die richting wijzen naar een rechtvaardige, open, democratische, vrije en ontspannen samenleving.

Op een brug bij het Jeudje vind je een gedenksteen met de tekst ‘Wie één leven redt, redt een hele wereld’. Bedoeld voor allen in Hoorn die onderduikers hebben geholpen.

oorlogDe kleindochters, Francis Speelman-Ruiter en Sabrina van Maren, en achterkleindochter Charlotte Speelman hebben de Yad Vashem oorkonden en penningen in ontvangst mogen nemen uit handen van de Israëlische ambassadeur. Een heel bijzondere en ontroerende bijeenkomst. Francis: “Wat jammer dat oma hier niet meer bij kon zijn. Ze zou het zo mooi gevonden hebben. Maar wat fijn dat we dit hebben kunnen doen.” Een kopie van de oorkonde is te zien bij de vereniging Oud Hoorn, die naast de foto hangt die direct na de bevrijding is gemaakt van de onderduikers en de hulpverleners. Deze foto is ook te zien op het pand Grote Oost 35 als gedenksteen.

Met dank aan Soroptimist Rita Lodde van de vereniging Oud Hoorn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s