Schaatsende vrouwen (1805) in Teylers Museum

We kennen allemaal de foto’s van terugtrekkende gletsjers. De toekomst ziet er voor de winterliefhebber somber uit. Geldt dat ook voor Nederland? Het KNMI heeft verschillende scenario’s uitgewerkt. Allemaal hebben ze als uitkomst dat onze winters nog zachter en natter worden. Over de mate waarin dat gebeurt, bestaat nog onduidelijkheid. De frequentie van koude winters neemt af, maar bij de juiste drukverdeling kan het nog wel. Wil je graag een Echte Winter beleven? Het kan in het Teylers Museum in Haarlem. Zelfs vrouwen die een wedstrijd schaatsen zijn te zien.

large Het Teylers Museum staat vol ijskoude winterlandschappen met schaats- en sleeplezier van specialisten als Schelfhout en Apol, naast werk van beroemde schilders als Koekkoek, Jongkind, Mauve, Breitner en Van Gogh. Echte winters laat het 19de-eeuwse winterlandschap voor het eerst in zijn volle breedte zien, van knusse koek en zopies op een stadsgracht tot heftige taferelen met rampzalig kruiend ijs. Waren de winters toen ook echt zo streng of is hier sprake van artistieke vrijheid en overdrijving?

‘Kleine IJstijd’

Onderzoek van het KNMI wijst uit dat de winters toen inderdaad kouder waren. Nederland had in de eerste helft van de 19e eeuw te maken met het laatste stuk van de zogenaamde ‘kleine IJstijd’: een langdurige periode met relatief koud weer van circa 1430 tot 1850. Het was niet voortdurend koud, maar de extremen kwamen in bepaalde periodes vaker voor. De laatste koudere fase begon rond 1775 en kende een groot aantal strenge winters. In de 2e helft van de 19e eeuw werden de winters geleidelijk zachter. Deze opwarmende trend heeft zich vanaf de jaren ’80 van de 20ste eeuw versneld voortgezet. Incidenteel zijn er nog wel koude winters aan te wijzen, zoals die van 1963. Van een concentratie van koude winters is echter geen sprake meer.

20151128_151044Wist je dat … schaatsende vrouwen vroeger niet opmerkelijk waren, maar schaatswedstrijden voor vrouwen wel. De eerste gedocumenteerde kortebaanwedstrijd vond plaats in – hoe kan het ook anders – Leeuwarden in 1805 en vier jaar later weer. Daar maakte Nicolaas Baur een olieverfschilderij van: Schaatswedstrijden voor vrouwen op de Westersingel in Leeuwarden.
Voor een groot publiek streden 64 ongetrouwde vrouwen om de hoofdprijs: een gouden oorijzer. Baur schilderde de finalisten met hun blote armen. De weinig verhullende kleding zorgde voor verontwaardiging. Voorlopig zou dit de laatste wedstrijd voor vrouwen zijn.

Echte winters, 17e en 18e eeuwse wintergezichten. Teylers Museum Haarlem. Te zien t/m 6 maart. Zie ook het onderstaande filmpje.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s