Boekrecensie: The forgotten Queens of Islam

Soroptimist en voormalig docent Nederlands Pet van Lookeren las het boek ‘The forgotten Queens of Islam’ van de onlangs overleden auteur Fatima Mernissi. Mernissi schreef het boek in 1990 onder de titel ‘Sultanes oubliées’ dat in 1993 werd vertaald in het Engels. In het boek gaat Mernissi op zoek naar de ‘vergeten koninginnen van de islam’.

boekAanleiding voor het boek vond Mernissi in het feit dat in 1988 de vrouwelijke Benazir Bhutto President van Pakistan werd. Dat Pakistan een vrouw koos vond geen genade in de islamitische pers. Zo schreef men “nog nooit is een moslim door een vrouw geregeerd” en “politiek is het alleenrecht van mannen, vanaf het begin van de islam in 622 tot nu toe.” Maar klopt dit? Of zijn de koninginnen uit de geschiedenis verdreven? Of weggelaten?

Macht beboet met de dood
Mernissi ging op zoek en vond in oude boeken dat er wel degelijk vele vrouwen in islamlanden aan de macht zijn geweest. In Arabische landen deden zij dit als ‘schaduw’ aan de zijde van een man of familielid. Zij werden daarom nooit koninginnen, zoals dat wel kon met de Sultana’s in Egypte of de Malika’s in Jemen. Ondanks de schaduwzijde werd hun macht helaas vaak beboet met de dood, zoals bij vele kaliefen. Ze werden vergiftigd of met een dolksteek vermoord. Een rustig sterfbed hadden ze nooit.

Een kalief was zowel politiek (wereldlijk) leider als religieus leider. De politieke taken kon hij aan zijn vrouw overlaten, de religieuze nooit. Een vrouwelijk geestelijk leider (imam) is namelijk onbespreekbaar in de islam. De historici die Mernissi bestudeerde schreven gewoon over de wereldlijke macht van vrouwen. In tegenstelling tot nu.

slavinnenSlavinnen aan de macht
Mernissi’s onderzoek liet zien dat de machtige koninginnen van de islam vaak uit de harem kwamen, slavinnen dus. Maar wel bloedmooie slavinnen met buitengewone kwaliteiten: ze blonken uit in zang, poëzie, dans, seksuele technieken, hadden een grote kennis van de Koran en van geschiedenis. Ze hadden een groot gevoel voor humor en gaven pas een oordeel als zaken van alle kanten bekeken waren. Deze slavinnen waren uitverkorenen van de kalief en als ze ambitieus waren regeerden ze samen met hem, vervingen hem na zijn dood als de opvolger nog een kind was of regeerden soms samen met een broer of vader. Dat er altijd een man naast/achter haar stond kwam omdat ze opereerde vanuit de harem en dus niet in het openbaar. Milder dan mannen waren ze zeker niet. Als het nodig was lieten ze hun tegenstanders op soms gruwelijke wijze vermoorden.

Uit de geschiedenis weggefilterd
Er zijn vrij veel kaliefs die een slavin als moeder hadden. Als de kalief met de slavin wilde trouwen, moest hij haar eerst vrij maken, maar ook zonder getrouwd te zijn kon ze veel macht uitoefenen. De slavinnen kwamen uit verschillende culturen en uit vele landen waar ze werden meegenomen na overwinningen van het leger. De slavenhandelaren leidden de mooiste vrouwen op, zodat ze een goede prijs voor ze konden krijgen (de Hindoevrouwen waren de beste). Omdat historici veel weglieten over deze machtige vrouwen zijn ze uit de geschiedenis weggefilterd en bestaat er nu een vertekend beeld van de geschiedenis van moslimlanden.

In de 8e, 9e eeuw streden vrouwen aan de macht tegen corruptie en brachten verbeteringen aan in de sociale omstandigheden van het volk (meer volgens de ideeën van Mohammed). Tegenwoordig mogen vrouwen wèl studeren, maar niet de politiek ingaan.

fatimaGeen Arabische Koninginnen
De 16 koninginnen die Mernissi in de geschiedenis vond leefden tussen de 13e (Egypte) en de 17e eeuw (in Noord-Sumatra) en géen van hen was Arabisch. Ze waren Aziatisch, Turks, Iraans, Mongools enz. Een spannend verhaal van Mernissi gaat over een kalief in de 11e eeuw in Caïro, die krankzinnig was. Hij bedacht de vreselijkste maatregelen om het volk te tiranniseren. Toen het volk in opstand kwam, stak hij de oude kern van Caïro in brand. Zijn zuster heeft hem daarom laten vermoorden en de macht overgenomen. Ook zij werd uiteindelijk vermoord.

Haat onder het volk
Als kalief ben je de vertegenwoordiger van God op aarde. De kalief had onbeperkte macht en om dat te bevestigen moest zijn naam elke vrijdag in de moskee worden genoemd en werden munten geslagen met zijn afbeelding. Het volk (de amma) werd als dom en gevaarlijk beschouwd. Er was geen dialoog met hen. Er was alleen haat. Het gevolg was dat er veel kaliefmoordenaars onder het volk waren en het gevaar lag dus altijd op de loer. Uit veiligheidsoverwegingen is toen besloten dat de taak van de kalief in de moskee werd overgenomen door een imam. In de rechtszaal werd een kadi aangesteld om zo het rechtstreekse contact met het volk te beperken.

De titel kalief komt voor sultan of koning. De uitzonderlijke kaliefnaam mag momenteel alleen door de koning van Marokko worden gebruikt omdat hij in de verte van Mohammed afstamt en dus Arabier is.

Democratische Mohammed
De islam is vanaf het begin gepaard gegaan met veel geweld en oorlog. Omdat er twee groepen zijn – de Soennieten (meritocratie) en Sjiieten (aristocratie) – is dit nog erger geworden. Toch was er in de tijd van Mohammed en tijdens de invoering van de sharia sprake van ‘Goddelijke gerechtigheid’, rechtvaardigheid. Mohammed vond mensen gelijkwaardig. Zo was er geen hiërarchie tussen slaaf en meester en vrouwen waren geen tweederangsburger. Een man mocht vier vrouwen huwen en daarnaast net zoveel slavinnen hebben als hij wou. De kinderen van zowel zijn vrouwen als slaven hadden dezelfde rechten bij de erfenis. Een vrouw mocht niet worden verstoten als ze een kind had en als de man overleed was de slavin vrij. Eigenlijk was Mohammed dus democratisch. Ook benoemde hij geen opvolger omdat hij vond dat degene met de beste kwaliteiten moest worden gekozen. Dat gebeurde dan ook na zijn dood. Na enkele jaren de Soennieten aan de macht te hebben gehad heerste er ontevredenheid bij het volk. De Sjiieten wilden toch een opvolger die familie van Mohammed was en dus werd Ali, de neef en schoonzoon van Mohammed gekozen. Nog altijd bestrijden deze twee groepen elkaar.

Vrijheid van spreken is in tegenstelling tot in de tijd van Mohammed in de tegenwoordige moslimwereld een misdaad. Moslim-zijn betekent anno nu onderdanig zijn en je mond houden. Een gelovige kan niet zeggen wat hij wil. Ventileer je wel je mening, dan wacht de gevangenis. Ook Mernissi is door haar familie en vrienden vaak gewaarschuwd dat het mis zou gaan als ze niet zou zwijgen.

Conclusie: het volk moet het doen
MernissiEen haast onoverkomelijk punt blijft de positie van het individu in de islam, alsmede de positie van de vrouw. Wordt in het westen het individu gerespecteerd, is de burger belangrijk, heeft hij stemrecht en wordt er naar hem geluisterd, in de islam is dit niet zo. Er is na de Tweede Wereldoorlog wel stemrecht en een parlement gekomen, maar na het stemmen is er voornamelijk enorme ruzie over de uitslag. De erkenning van de macht van het volk ligt moeilijk in de islam. Er is geen rechtvaardigheid. Ook niet bij een imam die de sharia volgt. Daarom is de verkiezing van Benazir Bhutto in Pakistan zo belangrijk geweest, omdat hier wel geluisterd is naar het volk. In de islam lopen mensenrechten vast omdat de opvatting is dat de macht van de Hemel komt. Religie en Politiek zijn hetzelfde. De aarde is niet belangrijk en de mens een lilliputter ten opzichte van de Goddelijke Eeuwigheid.

Fatima Mernissi kan niet alleen als feministe gezien worden, ze kwam op voor de democratie in het algemeen. Haar overlijden heeft helaas een vroegtijdig einde gemaakt aan haar bewonderenswaardige en dappere strijd.

Hier kun je het boek aanschaffen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s